Η επανάληψη του ψυχικού τραύματος
Η επανάληψη του ψυχικού τραύματος
Σύμφωνα με την ψυχαναλυτική θεωρία ο ανθρώπινος ψυχισμός έχει την ικανότητα να να αμύνεται μπροστά σε μία κατάσταση που μπορεί να βιωθεί ως τραυματική, άλλοτε διαψεύδοντας τη σημασία του γεγονότος και άλλοτε αποεπενδύοντάς τη, κρατώντας δηλαδή απόσταση από αυτή. Με αυτόν τον τρόπο το Εγώ του ψυχισμού αποφεύγει να βιώσει τον τραυματισμό.
Αν όμως το Εγώ του ψυχισμού δεν καταφέρει να κινητοποιήσει κάποια από αυτές τις αμυντικές διεργασίες τότε καταφεύγει σε αυτό που στην ψυχανάλυση ονομάζεται καταναγκασμός της επανάληψης. Ο όρος αυτός περιγράφει την ασυνείδητη τάση του ατόμου να επαναλαμβάνει τις τραυματικές καταστάσεις ή σχέσεις που βίωσε στο παρελθόν.
Ο Sigmund Freud στο έργο του “Πέραν της Αρχής της Ηδονής” (1920), περιγράφει το ρόλο της απώθησης στην εμφάνιση της καταναγκαστικής επανάληψης . Γράφει:
« Ο ασθενής δεν μπορεί να θυμηθεί το σύνολο από αυτό που έχει απωθηθεί… Είναι υποχρεωμένος να επαναλάβει το απωθημένο υλικό στην παρούσα εμπειρία αντί να θυμηθεί ότι είναι κάτι από το παρελθόν.» Παρατήρησε,λοιπόν, ότι οι ασθενείς δεν θυμούνται απλώς το τραύμα, αλλά το εκδραματίζουν, δηλαδή, το κάνουν πράξη.
Το υποκείμενο ακόμα και αν δεν έχει καμία ανάμνηση της παρελθούσας τραυματικής εμπειρίας την επαναλαμβάνει στο παρόν, συχνά χωρίς να συνειδητοποιεί την πηγή αυτής της συμπεριφοράς.Πρόκειται για μία καθήλωση στο τραυματικό γεγονός η οποία ακινητοποιεί τον ψυχισμό και παρεμποδίζει την εξέλιξή του. Σύμφωνα με τον Freud αυτή η ανάγκη του απωθημένου τραύματος (όσο δυσάρεστο και αν είναι) να αναδυθεί στο συνειδητό , είναι πολύ πιο δυνατή από την αρχή της ευχαρίστησης.
Γιατί συμβαίνει αυτό; Γιατί επαναλαμβάνουμε το τραύμα;
Μέσω της επανάληψης του τραυματικού βιώματος ο ψυχισμός προσπαθεί να δώσει ένα νέο νόημα στο τραυματικό, είναι μια προσπάθεια ελέγχου του τραύματος. Το τραύμα μπορεί να επανέρχεται μέσω ονείρων ή πράξεων με ασυνείδητο σκοπό να μειώσει την ένταση της τραυματικής εγγραφής, με άλλα λόγια να απαλύνει τον πόνο. Όσες φορές όμως και αν επαναλάβει το τραύμα κάτι τέτοιο δεν μπορεί να επιτευχθεί.
Η επανάληψη δεν περιορίζεται μόνο στην προσωπική ζωή, αλλά μπορεί να αφορά και ολόκληρες γενιές. Αυτό ονομάζεται Διαγενεακή Επανάληψη του τραύματος (Transgenerational Trauma). Με άλλα λόγια, τα τραύματα που δεν επεξεργάστηκαν οι γονείς αλλά και οι γονείς των γονιών (π.χ. απώλειες, βία, προσφυγιά) μεταφέρονται ασυνείδητα στην επόμενη γενιά. Το παιδί «κληρονομεί» τα ανεπίλυτα τραύματα των προηγούμενων γενεών και ασυνείδητα τα επαναλαμβάνει στο παρόν.
Η ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία βοηθάει το θεραπευόμενο να κατανοήσει με ποιον τρόπο συνδέονται οι επιλογές και η συναισθηματική κατάσταση του παρόντος με τα τραυματικά βιώματα του παρελθόντος, έτσι ώστε να σταματήσει καποια στιγμή να τα επαναλαμβάνει στο παρόν. Ο απώτερος στόχος είναι μέσω των ερμηνειών αλλά και μέσω της θεραπευτικής σχέσης να δώσει ο θεραπευόμενος ένα νέο νόημα στα τραύματά του και να τα εντάξει ως βιώματα του παρελθόντος και όχι ως απειλή στο παρόν.
Βιβλιογραφία
Φρόυντ, Σίγκμουντ. Πέραν της αρχής της ηδονής. Μετάφραση Νίκη Μυλωνά, Νίκας, 2011.
Chu, J. A. (1991). The repetition compulsion revisited: Reliving dissociated trauma. Psychotherapy: Theory, Research, Practice, Training, 28(2), 327–332
